Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Wiedza o historycznym rozwoju polszczyzny

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 03-WHP-22PDL Kod Erasmus / ISCED: 09.3 / (0232) Literatura i językoznawstwo (lingwistyka)
Nazwa przedmiotu: Wiedza o historycznym rozwoju polszczyzny
Jednostka: Instytut Filologii Polskiej
Grupy: E-learning - przedmioty Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej
Przedmioty obowiazkowe dla 2 roku programu DL-FilPol
Punkty ECTS i inne: 0 LUB 2.00 LUB 3.00 (zmienne w czasie)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: język polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Kierunek studiów:

filologia polska

Poziom przedmiotu:

I stopień

Cele kształcenia:

- zaznajomienie studentów z modelem opisu języka polskiego (jego systemu, leksyki, stylów funkcjonalnych, a także pisowni) w ujęciu diachronicznym

- wskazanie cech różnicujących i utożsamiających języka polskiego na tle innych języków słowiańskich, indoeuropejskich i pozostałych języków świata z perspektywy genetycznej i typologicznej

- ukazanie współczesnego języka polskiego jako efektu przemian, jakie zachodziły w jego strukturze we wcześniejszych okresach jego istnienia

- wykształcenie umiejętności lingwistycznej interpretacji tekstów dawnych, prowadzonych z perspektywy diachronicznej

- kształtowanie świadomości językowej wspomagającej komunikację międzykulturową i międzyludzką

- uporządkowanie wiedzy o języku polskim w ujęciu porównawczym

Rok studiów (jeśli obowiązuje):

II rok

Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji:

potwierdzone osiągnięcie efektów kształcenia w zakresie dwóch pierwszych semestrów modułu kształcenia Nauka o współczesnym języku polskim

Informacja o tym, gdzie można zapoznać się z materiałami do zajęć:

Biblioteka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej

http://www.staff.amu.edu.pl/~hjp/materialy.html

Metody prowadzenia zajęć umożliwiające osiągnięcie założonych EK:

lektura indywidualna, dyskusja w grupie, lektura i prezentacja indywidualna, praca indywidualna i zespołowa (w trakcie zajęć i poza godzinami kontaktowymi)

Nakład pracy studenta (punkty ECTS):

10

Skrócony opis:

Tematem zajęć jest opis zewnętrznych i wewnętrznych dziejów języka polskiego.

Pełny opis:

Przedmiot obejmuje następujące treści kształcenia:

- zakres, miejsce, znaczenie oraz interdyscyplinarny charakter wiedzy o historycznym rozwoju języka polskiego w naukach humanistycznych, a zwłaszcza w lingwistyce (model diachroniczny, synchroniczny i panchroniczny refleksji nad językiem);

główne metody badań dziejów języka polskiego (filologiczna, historyczno-porównawcza, strukturalistyczna, kognitywna, pragmalingwistyczna); terminologia językoznawstwa diachronicznego; teksty pisane we wszystkich możliwych stylach funkcjonalnych jako specyficzne źródła do dziejów języka polskiego;

- zewnętrzne uwarunkowania historii języka polskiego – języka a historia, język a cywilizacja, kultura i społeczeństwo;

- język polski w ujęciu genetycznym: język polski jako język indoeuropejski; język polski jako język słowiański; granice pokrewieństwa między polszczyzną a innymi językami; język polski w ujęciu typologicznym (język fleksyjny);

- najważniejsze zmiany w zakresie systemu językowego polszczyzny: fonetyka / fonologia w aspekcie: artykulacyjnym, fonotaktycznym, fonostatystycznym;

- najważniejsze zmiany w zakresie systemu językowego polszczyzny: fleksji - proces kształtowania się polskiej deklinacji (morfologizacja i demorfologizacja rodzaju, zanik liczby podwójnej, wykształcenie się rodzaju męskożywotnego i męskoosobowego); proces kształtowania się polskiej koniugacji (rozwój czasu przeszłego i jego konsekwencje dla innych kategorii gramatycznych czasownika, powstanie nowych polskich wzorców odmiany w czasie teraźniejszym; leksykalny charakter aspektu czasownika słowiańskiego i polskiego);

- najważniejsze zmiany w zakresie systemu językowego polszczyzny: słowotwórstwo – wykształcenie się polskich kategorii słowotwórczych, procesy perintegracji i absorpcji morfologicznej oraz leksykalizacji, homonimia formacji słowotwórczych;

- najważniejsze zmiany w zakresie systemu językowego polszczyzny: składnia – intelektualizacja składni a tekst pisany, gramatykalizacja

dawne zjawiska językowe obecne we współczesnej polszczyźnie

cztery przestrzenie komunikacyjne: mowa, pismo, druk, media elektroniczne;

- kształtowanie się pisowni polskiej na tle innych systemów pisma (zwłaszcza głagolicy i cyrylicy jako alfabetów słowiańskich) w aspekcie oddziaływania europejskich czynników kulturowych, politycznych i ekonomicznych;

- historyczne zróżnicowanie dialektalne polszczyzny; kształtowanie się polskiego języka literackiego (aspekt normy językowej, wzrostu sprawności funkcjonalnej i wykształcania się nowych stylów funkcjonalnych: urzędowego, naukowego, artystycznego)

historyczne zróżnicowanie socjalne polszczyzny – powstanie socjolektów (związek między typem grupy społecznej i regułami w niej panującymi a językiem);

- oddziaływanie polszczyzny na inne języki – polskie zapożyczenia leksykalne w językach: ukraiński, białoruskim, rosyjskim, czeskim i słowackim oraz rumuńskim; powstanie dialektów kresowych jako przykład interakcji polszczyzny z dialektami (językami) wschodniosłowiańskimi oraz z językiem litewskim;

- od dialektu do języka narodowego – status kaszubszczyzny (uznany prawnie język regionalny na przestrzeni wieków pozostający w lingwistycznym pokrewieństwie z dialektami polskimi, argumenty społeczno-kulturowe oraz lingwistyczne uzasadniające status kaszubszczyzny jako zróżnicowanego wewnętrznie języka regionalnego);

- rola jednostki w dziejach języka polskiego;

- zmiany w zakresie słownictwa – prasłowiańskie dziedzictwo leksykalne, słownictwo rodzime (neologizmy, neosemantyzmy, archaizmy, przesunięcia, zawężanie i rozszerzanie znaczeń wyrazów); słownictwo zapożyczone (sposoby przejmowania zapożyczeń, języki obce oddziałujące na polszczyznę);

- dzieje polskiej onimiii – toponimy, imiona i nazwiska;

- dzieje świadomości językowej - najistotniejsze dokumenty dawnej refleksji nad językiem polskim (traktaty ortograficzne, słowniki, podręczniki do nauki polskiego dla uczniów szkół polskich oraz dla cudzoziemców);

- samodzielna filologiczna analiza tekstu, zwłaszcza polszczyzny dawnej, prowadzona z perspektywy diachronicznej

- przygotowanie samodzielnej i / lub zespołowej prezentacji ukazującej przeobrażenia polszczyzny dawnej i / lub ich implikacje we współczesnym języku polskim.

Literatura:

Antropologia słowa: zagadnienia i wybór tekstów, oprac. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, wstęp i red. G. Godlewski, Warszawa 2003.

I. Bajerowa, Strukturalna interpretacja historii języka, „Język Polski” 49, 1969 (rozdz. III: Struktura historii języka).

A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1, Warszawa 2000, (rozdz. II: O początkach języka państwowego Polaków i dialektów starosłowiańskich).

J. Bartmiński, Język w kontekście kultury, w: Współczesny język polski, Lublin 2001.

I. Bobrowski, Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków 1998.

S. Borawski, Wprowadzenie do historii języka polskiego, Warszawa 2000.

D. Buttler, Rozwój semantyczny wyrazów polskich, Warszawa 1978.

H. Dalewska-Greń, Języki słowiańskie, Warszawa 199.

K. Dejna, Dialekty polskie, Wrocław 1993.

D. Diringer, Alfabet, czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972.

A. Furdal, Przedmiot i zakres historii języka polskiego, w: Studia językoznawcze poświęcone Stanisławowi Rospondowi, Wrocław 1966.

S. Gajda, Styl naukowy, w:Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

S. Grabias, Środowiskowe i zawodowe odmiany języka – socjolekty w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

K. Handke, Terytorialne odmiany polszczyzny w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

E. Jakus-Borkowa, Nazewnictwo polskie, Opole 1987.

Z. Klemensiewicz, Historia języka polskiego, Warszawa 2002.

Z. Klemensiewicz, S. Urbańczyk, T. Lehr-Spławiński, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1964.

K. Kleszczowa, Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. Rzeczowniki, Katowice 1998.

Z. Krążyńska, Słoboda A., Jak można sobie wyobrazić (czy można sobie wyobrazić) wykształcanie się fleksji w jezykach indoeuropejskich, „Kwartalnik Językoznawczy” 2009/1 (0), www.kwartjez.amu.edu.pl.

A. Krygier, Europejczycy, Słowianie, Polacy. Na czym polega pokrewieństwo językowe? (propozycja rozdziału podręcznika do nauczania treści historycznojęzykowych na studiach I stopnia), „Kwartalnik Językoznawczy” 2011/1 (5), www.kwartjez.amu.edu.pl.

W. Kuraszkiewicz, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa1970.

H. Kurkowska , O zmianach znaczeń wyrazów, „Poradnik Językowy”, z. 3, 1949.

Z. Kurzowa, Gwara miejska przedwojennego Lwowa, „Prace Filologiczne” 32, 1985.

Z. Kurzowa, O polskich dialektach kresowych, „Język Polski” 65, 1985.

T. Lewaszkiewicz, O potrzebie nowego spojrzenia na genezę polskiego języka literackiego (z uwzględnieniem tła ogólnosłowiańskiego) w: Studia historycznojęzykowe, t. 1., red. M. Kucała, Z. Krążyńska , Kraków 1994.

T. Lisowski, Pisownia polska. Główne fazy rozwoju (propozycja rozdziału podręcznika do nauczania treści historycznojęzykowych na studiach I stopnia), „Kwartalnik Językoznawczy” 2010/3-4 (3-4), www.kwartjez.amu.edu.pl.

T. Milewski, Językoznawstwo, Warszawa 1969.

L. Moszyński, Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

F. Nieckula, Język ustny a język pisany, w: Współczesny język polski, pod red. J. Bartmińskiego, Lublin 2001.

M. Osiewicz, Kierunki przemian polszczyzny w zakresie fonetyki (propozycja rozdziału podręcznika do nauczania treści historycznojęzykowych na studiach I stopnia), „Kwartalnik Językoznawczy” 2010/2 (2), www.kwartjez.amu.edu.pl.

M.-A. Paveau, Sarfati G.-É., Wielkie teorie językoznawcze. Od językoznawstwa historyczno-porównawczego do pragmatyki, Kraków 2009.

A. Pihan-Kijasowa, Pochodzenie i rozwój polszczyzny północnokresowej w dotychczasowych badaniach wobec teorii wspólnot komunikatywnych, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 8, 2001.

H. Popowska-Taborska, Język czy dialekt? – raz jeszcze o statusie kaszubszczyzny, „Język Polski” 68, 1988.

J. Rieger, J. Siatkowski, Kontakty polszczyzny z językami słowiańskimi w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

S. Rospond, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1971.

K. Rymut, Nazwiska Polaków, Wrocław 1991.

K. Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1980.

W.R. Rzepka, B. Walczak, Socjolekt szlachecki w XVII w., w: Barok w polskiej kulturze, literaturze i języku, Kraków 1992.

W.R. Rzepka, B. Walczak, Stratyfikacja prasłowiańskiego dziedzictwa leksykalnego w polszczyźnie (uwagi po lekturze Słownika prasłowiańskiego), w: „Z polskich studiów slawistycznych. Językoznawstwo” 8, 1992.

T. Skubalanka, Historyczna stylistyka języka polskiego. Przekroje, Wrocław 1984.

J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, Warszawa 2008, s. 304-388; 392-419; 440-467.

W. Taszycki, Obrońcy języka polskiego, w: idem, Rozprawy i studia polonistyczne. III. Historia języka polskiego, Wrocław 1965.

S. Urbańczyk, Periodyzacja dziejów polskiego języka literackiego, w: idem, Prace z dziejów języka polskiego, Wrocław 1979.

S. Urbańczyk, Rola wielkich pisarzy złotego wieku na tle innych czynników kształtujących normy języka literackiego, w: Prace z dziejów języka polskiego, Wrocław 1979.

S. Urbańczyk, Słowniki i encyklopedie. Ich rodzaje i użyteczność, Kraków 1991.

B. Walczak, Język jako składnik tożsamości narodowej, w: Język. Religia. Tożsamość, red. G. Cyran, E. Skorupska-Raczyńska, Gorzów Wielkopolski 2009.

B. Walczak, Komu zawdzięczamy polski język literacki? w: Język a chrześcijaństwo, red. I. Bajerowa, M. Karpluk, Z. Leszczyński , Lublin 1993.

B. Walczak, Kontakty polszczyzny z językami niesłowiańskimi w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

A. Weinsberg, Językoznawstwo ogólne, Warszawa 1983.

A. Wilkoń, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny, Katowice 1987.

M. Wojtak, Styl urzędowy w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

Efekty uczenia się:

Po zakończeniu modułu (przedmiotu) i potwierdzeniu osiągnięcia efektów kształcenia student potrafi:

- zreferować poglądy na temat historycznego rozwoju języka polskiego, jego miejsca wśród innych języków indoeuropejskich (zwłaszcza słowiańskich), a także wskazać i zinterpretować wpływ przemian cywilizacyjnych oraz interakcji z innymi językami na zmiany w języku polskim i ich implikacje we współczesnej polszczyźnie;

- wyjaśnić rolę wiedzy o historycznym rozwoju języka polskiego w całokształcie wiedzy o języku, kulturze i komunikacji międzyludzkiej;

- czytać ze zrozumieniem i samodzielnie komentować prace teoretyczne z zakresu językoznawstwa (zwłaszcza diachronicznego) w języku polskim oraz prawidłowo posługiwać się podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu językoznawstwa diachronicznego;

- dokonać lingwistycznej analizy tekstu, zwłaszcza polszczyzny dawnej, z perspektywy diachronicznej;

- przygotować i przedstawić prezentację o tematyce związanej z przeobrażeniami polszczyzny w perspektywie temporalnej i ich implikacjami we współczesnym języku polskim;

- czynnie uczestniczyć w zespołowym rozwiązywaniu problemów z zakresu lingwistycznej interpretacji tekstów dawnych.

Metody i kryteria oceniania:

Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.

Zaliczenie II semestru - kolokwium pisemne.

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2017/2018" (zakończony)

Okres: 2018-02-22 - 2018-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Krzysztof Skibski
Prowadzący grup: Marcin Kuźmicki, Marek Osiewicz, Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk, Dorota Rojszczak-Robińska, Agnieszka Słoboda
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Ćwiczenia - Zaliczenie z notą

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2018/2019" (zakończony)

Okres: 2019-02-22 - 2019-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Marcin Kuźmicki, Jolanta Migdał, Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk, Dorota Rojszczak-Robińska, Agnieszka Słoboda
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Ćwiczenia - Zaliczenie z notą

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2020-02-24 - 2020-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Aleksandra Deskur, Marcin Kuźmicki, Paulina Michalska-Górecka, Jolanta Migdał, Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk, Wojciech Stelmach
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Ćwiczenia - Zaliczenie z notą

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2020/2021" (w trakcie)

Okres: 2021-03-01 - 2021-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Marcin Kuźmicki, Paulina Michalska-Górecka, Jolanta Migdał, Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk, Agnieszka Słoboda
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Ćwiczenia - Zaliczenie z notą
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.