Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Leksykologia i leksykografia

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 09-LIL-JK-11 Kod Erasmus / ISCED: 09.3 / (0232) Literatura i językoznawstwo (lingwistyka)
Nazwa przedmiotu: Leksykologia i leksykografia
Jednostka: Instytut Językoznawstwa
Grupy: Filologia, specjalność językoznawstwo komputerowe, studia stacjonarne, I stopnia, semestr 2
Punkty ECTS i inne: 3.00
Język prowadzenia: język polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Poziom przedmiotu:

I stopień

Cele kształcenia:

Celem zajęć jest ukazanie podstawowych zagadnień teoretycznych i praktycznych dotyczących leksykalnych aspektów języka naturalnego: systemów leksykalnych, ich analizy i sposobów prezentowania w dziełach leksykograficznych.

Rok studiów (jeśli obowiązuje):

I rok

Skrócony opis:

Celem zajęć jest ukazanie podstawowych zagadnień teoretycznych i praktycznych dotyczących leksykalnych aspektów języka naturalnego: systemów leksykalnych, ich analizy i sposobów prezentowania w dziełach leksykograficznych.

Pełny opis:

Jednostka, struktura i rozwój systemu leksykalnego:

Filozoficzne i lingwistyczne podstawy leksykologii. Przedmiot i zakres leksykologii.

Sposoby ujmowania podstawowych elementów systemu leksykalnego - leksykologia a morfologia, frazeologia i paremiologia: wyraz a słowo; wyraz graficzny, ortograficzny, fonologiczny, tekstowy, gramatyczny; wyraz a morfem; wyraz a słowoforma; wyraz a leksem; typy związków frazeologicznych; wyraz a idiom; wyraz a przysłowie.

Struktura i rozwój systemu leksykalnego - leksykologia a etymologia, onomastyka i dialektologia: słownictwo podstawowe a specjalne; ekspresja leksykalna: eufemizmy i wulgaryzmy, deminutiva i augmentativa; elementy rodzime i obce w zasobie leksykalnym; nazwy własne i ich klasyfikacja (antroponimy, toponimy i chrematonimy). Gramatyczna i funkcjonalna klasyfikacja leksemów na przykładzie systemu leksykalnego języka polskiego.

Problem międzyjęzykowej ekwiwalencji systemów leksykalnych.

Elementy semantyki leksykalnej:

Wstępne zagadnienia znaczenia wyrażeń językowych (Locke, Quine, Ogden i Richards, Frege; typy znaczenia wg Leech’a). Teorie pól semantycznych i analiza składnikowa: założenia ogólne, wyróżnianie semów, metody kompletowania pól i granice pól.

Homonimia a polisemia.

Onomazjologia a semazjologia.

Klasyfikacja semantyczna leksemów na przykładzie systemu leksykalnego języka polskiego.

Podstawowe relacje semantyczne (synonimia, hiponimia, meronimia, opozycja): ich cechy, podobieństwa i różnice. Quasi-, pseudo- i para- relacje.

Konfiguracje leksykalne: hierarchie rozgałęzione i nierozgałęzione.

Podstawowe zagadnienia leksykografii:

Leksykologia a leksykografia. Podstawowe metody opracowywania dzieł leksykograficznych. Komputerowe metody wspomagania pracy leksykografa.

Typologie dzieł leksykograficznych: kryteria i klasyfikacje. Cele i użytkownicy a typologia słowników.

Makrostruktura dzieła leksykograficznego: układ i dobór haseł; słowniki alfabetyczne a pojęciowe; słowniki analogiczne i słowniki synonimów jako formy pośrednie między alfabetyczną a pojęciową; homonimia i polisemia a makrostruktura; onomazjologia i semazjologia a makrostruktura; struktura słownika a system odsyłaczy.

Egzemplifikacja: analiza makrostruktury wybranych słowników pojęciowych i słowników synonimów angielskich, francuskich i polskich.

Mikrostruktura dzieła leksykograficznego: wyraz hasłowy i jego formy, kwalifikatory, informacje gramatyczne i poprawnościowe; eksplikacja znaczenia: klasyfikacje definicji leksykograficznych; problem błędnych kół definicyjnych i jednostek niedefiniowalnych; ilustracja materiałowa i jej dobór .

Egzemplifikacja: analiza mikrostruktury wybranych słowników polskich i angielskich; analiza definicji; od mikro- do makrostruktury: analiza konstrukcji słownika metodą ciągów definicyjnych.

Słowniki elektroniczne: słowniki offline i online; baza WordNet jako przykład bazy leksykalnej.

Literatura:

Podstawowa:

Wybrane problemy z prac:

1. Cruse, A. 2000. Meaning in language. Oxford: University Press.

2. Cruse, A i in. (red.). 2002. Lexicology. An international handbook on the nature and structure of words and vocabularies. Berlin: de Gruyter.

3. Żmigrodzki. P. 2003. Wprowadzenie do leksykografii polskiej. Katowice: Wyd. UŚ.

Dodatkowa:

1. Burkhanov, I. 2010. Lexicography. A dictionary of basic terminology. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski.

2. Cruse. D.A. 1995. Lexical semantics. Oxford: University Press.

3. Dąbrowska, A. 1994. Eufemizmy współczesnego języka polskiego. Wrocław: Wyd. UW.

4. Hartmann, R.K. (red.). 2006. Lexicography. Critical concepts. London: Routledge.

5. Hudson, R. Word meaning. 1995. London, New York: Routledge.

6. Leech, G. 1987. Semantics. The study of meaning. New Yori: Penguin Books.

7. Miodunka, W. 1989. Podstawy leksykologii i leksykografii. Warszawa: PWN.

8. Piotrowski, T. 1994. Z zagadnień leksykografii. Warszawa: PWN.

9. Polański, K. (red.). 1984. Słownictwo w opisie języka. Katowice: UŚ.

10. Urbańczyk. S. 2000. Słowniki i encyklopedie. Ich rodzaje i użyteczność. Kraków: Biblioteczka Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego.

Efekty uczenia się:

Po zakończeniu modułu (przedmiotu) i potwierdzeniu osiągnięcia efektów kształcenia student:

1. Zna podstawowe poddziedziny językoznawstwa dotyczące leksykalnych aspektów języka i potrafi przyporządkować do nich poszczególne zagadnienia i problemy.

2. Ma podstawową wiedzę na temat jednostek leksykalnych; potrafi wyodrębnić z tekstów mówionych i pisanych różne rodzaje jednostek leksykalnych, klasyfikować je pod względem gramatycznym i funkcjonalnym oraz przyporządkowywać do różnych warstw i podsystemów systemu leksykalnego.

3.Ma podstawową wiedzę na temat semantyki leksykalnej; potrafi analizować i klasyfikować relacje semantyczne między jednostkami leksykalnymi oraz określać typy konfiguracji leksykalnych tworzących strukturę semantyczną poszczególnych części systemu leksykalnego.

4. Zna podstawowe klasyfikacje opracowań leksykograficznych i rozumie zależności między typami słowników a ich makro- i mikrostrukturą.

5. Potrafi dokonać doboru materiału leksykograficznego do realizacji różnych celów teoretycznych i praktycznych.

6. Może czytać ze zrozumieniem i samodzielnie analizować prace z dziedziny leksykologii i leksykografii.

Metody i kryteria oceniania:

Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest: czynny udział w zajęciach, w tym udział oparty na przygotowanym przez studentów materiale, możliwe 2 nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze, końcowa ocena na podstawie wyniku zaliczenia ustnego

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2017/2018" (zakończony)

Okres: 2018-02-22 - 2018-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Nawoja Mikołajczak-Matyja
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Konwersatorium - Zaliczenie z notą

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2018/2019" (zakończony)

Okres: 2019-02-22 - 2019-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Nawoja Mikołajczak-Matyja
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Konwersatorium - Zaliczenie z notą

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2020-02-24 - 2020-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: (brak danych)
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Konwersatorium - Zaliczenie z notą

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2020/2021" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2021-03-01 - 2021-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: (brak danych)
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie z notą
Konwersatorium - Zaliczenie z notą
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.